ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
14
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
نوشتهاند . به نظر مىرسد كه در قرون وسطى شرح و حاشيهنويسى يا تلخيص آن را براى نشان دادن معيار علم و كمال لازم دانسته بودند . در علوم و فنون ديگر نيز بيشتر آثار آن زمان مربوط بود به شرح و حواشى بر تأليفات استادان . امّا براى هيچيك از كتابهاى پزشكى اينهمه شرح نوشته نشده و هيچيك از آنها با اينهمه علاقه و ارادت مورد مطالعه قرار نگرفته است . از كتابهاى غير پزشكى نيز كمتر كتابى در اين مورد به پاى قانون مىرسد . اين دايرة المعارف پزشكى نه تنها امروز مهمترين كتاب قابل استناد مواد درسى طبّ يونانى است بلكه براى مدّت پانصد سال در مواد درسى دانشكدههاى پزشكى مختلف اروپا جاى داشته است ، چنان كه تا قرن هفدهم در سلرنو Slerno لوواين Louvain ( بلژيك ) و مونت پيليه Mont Pillier ( فرانسه ) و مؤسّسات مختلف آلمان آن را تدريس مىكردند . قانون در پنج جلد است بهاينترتيب : 1 - جلد اوّل : شامل كلّيّات امور طبيعيه ( منافع الاعضاء ) ، تشريح ، بهداشت ، علم الاحوال و الاسباب و الاعراض ( ماهيّت الامراض ) ، نبض و ادرار و براز ( علم التشخيص ) و اصول معالجه است . 2 - جلد دوم : مشتمل است بر كلّيّات ادويه و مفردات كه در آن هفتصد داروى گياهى و حيوانى و معدنى توضيح داده شده است . 3 - جلد سوم : دربارهء معالجات است و دربرگيرندهء امراض رأس ( سر ) ، امراض اعصاب ، امراض عين ( چشم ) ، امراض اذن ( گوش ) ، امراض انف ( بينى ) ، حلق ، اسنان ( دندان ) ، امراض صدوريه ( سينه ) ، قلب ، مرى ، معده ، امعاء ( رودهها ) ، كبد ، طحال ، كليه و مثانه و امراض مخصوص مردان و امراض زنان و امراض ظاهرى بدن . 4 - جلد چهارم : در بيان حمّيات ( تبها ) ، اورام و بثور ( ورمها و زخمها ) ، امراض